chapter 10

Kabanata 10

MAS lalong lumala si Papa. Pati ang titulo ng bahay naming ay hinahanap at balak isangla. Hindi lang iyon. May natuksalan si Mama pero patuloy niya itong itinatanggi. 

Naabutan ko si Mama na nasa likod ng bahay at naglalaba. Napansin kong nakatulala siya sa hawak na puting polo ni Papa. Para bang iniinspeksyon iyon ng mga mata niya. Pinagmasdan ko lang siya. Mayamaya pa, napansin kong bigla na lang siya naluha. 

Lumapit ako kay Mama at walang habas na inagaw ang hawak niya. Nagulat siya at sinubukang agawin ang damit, ngunit nagmatigas ako at pilit iyong inalayo. Nanuot sa ilong ko ang pambabaeng pabango na nakakapit sa polo. Napansin ko rin ang ilang bahid ng pulang lipstick doon. “Hindi naman ganito ang amoy ng pabango mo, ‘di ba, ‘Ma? Hindi ka rin naman nagli-lipstick.” 

Mataman akong tinitigan ni Mama. 

“Isa lang ang ibig sabihin nito.” Napalunok ako nang makita ang  pinaghalong lungkot at sakit sa mukha ni Mama. “May ibang babae si Papa. Niloloko ka niya, ‘Ma.” 

Sunod-sunod ang naging pag-iling ni Mama na para bang hindi naniniwala sa mga sinabi ko. Kinuha niya ang cellphone niya at nagsimulang pumindot doon. “Walang babae ang Papa mo. Hindi niya ‘yon magagawa sa ‘kin dahil... mahal niya ako, Elyne. Nangako siya sa ‘kin.” 

“Mahal? Ano’ng klaseng pagmamahal ‘yan at nagagawa ka niyang balewalahin? Nagagawa ka niyang pagsalitaan ng hindi maganda? Nagagawa ka niyang pagnakawan? Nagagawa ka niyang saktan? Pagmamahal pa ba ang tawag doon, ‘Ma?” 

Unti-unting lumandas ang luha mula sa mga mata ni Mama, ngunit kaagad niya iyong pinalis at umiling. May mga isinenyas siya sa akin bago tumakbo papasok sa loob ng bahay. 

Hindi na bago sa akin iyon dahil noon pa lang, alam ko nang may ibang babae talaga si Papa. Mas pinili kong itikom ang bibig ko at huwag nang sabihin kay Mama dahil wala naman akong pakialam sa kanila noon. Pero iba na ngayon. Hindi na ako papayag na saktan niya si Mama.

Isang taon na rin ang nakalipas nang makita ko siyang may kasama at kaakbay na ibang babaeng napakaiksi ng short. Hinahalikan niya ito habang papasok sa motel na kaharap ng bar na pinuntahan namin ng mga kaibigan ko. Hindi pa ako lango sa alak noon kaya malinaw kong nakita na si Papa talaga iyon. 

“Napakawalang hiya niya talaga,” bulong ko at ikinuyom ang kamao. Mariin akong napapikit nang maalala kung paano sila nag-away nang malaman ni Mama na may ibang babae talaga si Papa. Hindi na niya naitanggi dahil si Mama na mismo ang nakakita. 

Noong una ay todo tanggi si Papa pero sa huli ay nadulas din siya. Ang sakit. Ang sakit na makitang nasasaktan si Mama habang ang walang hiya kong Ama, parang walang pakialam.

Gusto kong lumapit at awatin sila pero parang nanghina ako. Hindi ko kayang aluhin ang umiiyak kong ina. Gustong-gusto kong sampalin, murahin, bulyawan at sambitin lahat ng masasakit na salita kay Papa nang mga oras na 'yon. Halos isumpa ko siya sa sobrang galit pero ang tangi ko lang nagawa’y panuorin sila habang lumuluha ang aking mata. 

Akala ko ay palalayasin na ni Mama si Papa kinabukasan. Nakakatawang isipin na ang lahat pala iyon ay akala ko lang. Parang walang nangyari. Balik sa normal ang lahat. Maagang gumigising si Mama upang ipagluto pa ng almusal si Papa. 

Nawala na lang parang bula ang awa ko kay Mama. Naiinis ako. Sa ginagawa niya, mas lalo lang niyang pinalaki ang ulo ni Papa. Binigyan niya ito ng pagkakataon para saktan siya. 

Pagkauwi ko sa bahay ay naabutan ko si Mama na nakatulala habang naghuhugas ng plato. Parang wala siya sa sarili. Nanliit ang mga mata ko nang marinig ang kakaibang ingay mula sa ikalawang palapag. 

“’Ma!” pasigaw na sabi ko upang kunin ang atensyon niya. 

Kitang-kita ko ang pagragasa ng luha sa mata niya ngunit kaagad niya itong pinunasan gamit ang manggas ng suot niyang damit. Isang pekeng ngiti ang rumihistro sa kan’yang labi. 

Bakit ba kahit nasasaktan na siya patuloy pa rin siyang ngumiti?

Kitang-kita ko ang luha sa pisngi niya. Ibinato ko sa sofa ang bag ko at dali-daling umakyat papunta sa itaas. Mas lalong umigting ang panga ko nang mas lalo lumakas ang kakaibang ingay. 

Binalibag ko na lang kung saan ang hawak kong bag at dali-dali umakyat patungo sa itaas. Mas lalong umigting ang panga ko, nang mas lalo lumakas ang kakaibang ingay na naririnig ko. 

Nang huminto ako sa harap ng kuwarto nila Mama’y nalaglag ang panga ko nang maaninag ko si Papa na nahubo’t hubad habang paupong nakatalikod. Nakapatong siya sa nakahubad ding babae na walang ginawa kundi humalinghing. Sa paraan ng pag-ungol niya’y parang naabot na niya ang kasukdulan ng langit.

“Putangina.” 

Napapikit ako. Marami pang mura ang lumabas mula sa bibig ko. Sinubukan kong kumalma pero hindi ko makontrol ang pangangati ng mga kamay na kaladkarin palabas ang malanding babaeng iyon!

“Mga walang hiya,” sambit ko habang naghahabol ng hininga. Bigla kong naalala si Mama. Alam niyang may kasama na namang ibang babae si Papa. Pero bakit walang siyang ginagawa? Bakit hindi niya palayasin ang mga baboy na iyon?

Bakit?

Naramdaman ko ang pamumuo ng luha sa aking mata. Bakit ba kasi gan’yan si Mama! Ilang babae na ang dinala ni Papa sa bahay pero balewala lang sa kan'ya. Ni hindi niya ito nagawang komprontahin ang mga ito. 

Oo, nagdadala na ng babae ang walang modo kong ama. Napaka kapal ng mukha. Hindi na niya inisip na masasaktan si Mama kapag nakitang may kasama siyang iba. No’ng una’y nakikipag-inuman lang siya sa mga babae. Hindi ko alam na aabot sa ganito ang lahat. Hindi na siya nahiya at ginagawa pa niyang motel ang bahay namin. Hindi na siya nahiya at sa mismong kuwarto pa nila ni Mama ginagawa ang kababuyan na ‘yon.

Napahinto ako at mabilis na tumingala upang pigilan ang nagbabadya kong luha. Nang mapatingin ako kay Mama’y nakangiti siya sa ‘kin at para bang inaaya akong kumain. 

Huminga ako nang malalim bago umiba ng tingin. Gusto kong magwala upang ilabas lahat ng galit ko pero sa tuwing nakikita ko ang ngiti ni Mama, nanlalambot ako. ‘Yong ngiti niya na parang hindi siya nasasaktan. ‘Yong ngiti niya na nagsisilbing panakip sa tunay niyang nararamdaman. 

“Paano mo nagagawang ngumiti kahit nasasaktan ka na?” Biglang nabura ang ngiti niya dahil sa sinabi ko. Unti-unti akong humakbang palapit sa kan’ya. “Lahat ‘yon naririnig mo. Lahat ‘yon nakikita mo pero...” Naramdaman ko ang unti-unting pamamaos ng boses ko. “Pero bakit wala kang ginagawa? Pipi ka lang, ‘Ma. Hindi ka bulag at mas lalong hindi ka bingi. Bakit ginagawa mo ‘yan sa sarili mo?” 

Napaluha si Mama at iyon ang dumurog sa puso ko. Gusto ko siyang yakapin nang mahigpit. Pero hindi ko magawa dahil pakiramdam ko, mas gugustuhin niyang mangyari na lang ang lahat ng ito kahit masaktan siya. Huwag lang mawala si Papa.

“Hanggang kailan, ‘Ma?” Nanikip ang dibdib ko. “Hanggang kailan ka magtitiis? Hanggang kailan ka magbibingi-bingihan? Hanggang kailan ka magbubulag-bulagan? Hanggang kailan ka magpapanggap na hindi ka nasasaktan? Hanggang kailan ka magpapaka-martyr para lang hindi ka niya iwan? Hanggang kailan ka magpapakatanga para sa walang kuwenta na lalaking ‘yan?” 

Tuluyan na ring bumuhos ang luha niya habang umiling. May isinenyas sa ‘kin ngunit dali-dali rin niyang kinuha ang isang papel at bolpen. Sumulat siya ro’n at mabilis na ipinabasa sa ‘kin. “Hindi mo ako naiintindihan, Elyne. Ginagawa ko ‘to para sa ‘tin. Nagmakaawa ako sa kan’ya—” 

Hindi ko na tinapos na basahin ang sulat. Nilamukos ko ang papel sa sobrang pagkabuwisit. “Nagmamakaawa ka?” hindi makapaniwalang sambit ko na sinabayan ko pa nang mabagal na pag-iling. “Para saan? Bakit? Bakit kailangan mong gawin ‘yon? Siya ang nagloko, hindi ikaw. Siya dapat ang magmakaawa sa ‘yo. Siya dapat ang humingi ng tawad sa ‘yo!” nanggagalaiting bulalas ko. 

May mga isinenyas siya na parang nagpapaliwanag kahit hindi ko maintindihan. Muli akong umiling habang mataman na nakatitig sa kan’ya. Pakiramdam ko, buong katawan ko’y nanghina na. 

 “Hindi mo ba kayang mabuhay nang wala siya, ‘Ma? Hindi mo ba kayang mabuhay nang wala ang hayop mong asawa? Gumising ka. Tigilan mo ang pagpapakatanga—”

Hindi ko na nagawa pang tapusin ang sasabihin ko dahil mabilis na dumapo ang isang kamay niya sa aking pisngi. Mas lalong bumuhos ang luha ko kasabay nang mahinang paghikbi. Sa unang pagkakataon sinaktan niya ako. Sinaktan niya ako dahil sa walang kuwentang lalaki na ‘yon!

Unti-unti akong bumaling sa kan’ya, ramdam ko pa ang nanunuot na hapdi sa pisngi ko dahil sa malakas na sampal niya. Bakas ang matinding gulat sa mukha niya, na para bang hindi niya sinasadya kung ano man ang nagawa niya. 

Mariin kong pinagdikit ang labi ko at marahas na pinunasan ang luha sa pisngi ko. “Kung iyan ang ikagagaan ng loob mo, sige, ‘Ma. Saktan mo ‘ko. Ibuhos mo sa ‘kin lahat ng galit mo.” 

Mas mabilis pa sa kidlat na umiling si Mama. Inilahad niya ang mga kamay sa akin pero lumayo ako sa kanya. Ayoko nang lumapit pa siya. Masyadong masakit. 

“Nandito naman ako, e. Hindi naman kita iiwan. Pero bakit hindi mo siya kayang iwan? Kaya naman nating mabuhay ng tayo lang dalawa ‘di ba? Bakit mas pinipili mo pa siya sa kabila ng panloloko niya sa ‘yo?” naluluhang sabi ko. “Ang sakit-sakit, ‘Ma. Ang sakit masampal ng katotohanan na mas mahalaga siya sa ‘yo. Na mas mahal mo siya kaysa sa ‘kin na anak mo.” Tumalikod ako at patakbong pumunta sa kuwarto.

Masakit sa pakiramdam na laging ako ang hindi binibigyan ng importansya.